رسانيد و در روز سيزدهم ماه ذىحجه اين سال « 1 » منصور خان سرتيپ فوج فراهان ، نواب - حسين على ميرزا فرمانفرما و نواب شجاع السلطنه حسن على ميرزا را به منزل « كناره گرد » « 2 » يك منزلى طهران رسانيده ، مراتب را به پايه سرير اعلى معروض داشت و محمد باقر خان بيگلربيگى طهران با چند نفر از مردم دژخيم حسب الامر به « كناره گرد » آمده نواب شجاع السلطنه را از زيور هر دو چشم عارى نمودند « 3 » و روز ديگر آن دو برادر را از يكديگر جدا كرده ، وارد شهر طهران داشته ، هريكى را در منزلى فرود آوردند و نواب فرمانفرما در بيست و ششم ماه ربيع اول سال 1251 « 4 » از مرض و با در طهران به جهان جاويد خراميد و كسى جز حاجى ميرزا حسن ناظر مازندرانى و حاجى آقا جوهر خواجه‌باشى تا اواخر عمر با او همراهى نكرد « 5 » و نواب شجاع - السلطنه با عالم نابينائى ساخته ، مدتها زندگانى نمود [ و ] در حدود سال 1269 وفات يافت . فغان زين ستمكارهء كوژپشت * يكى را نپرورد كاخر نكشت و نواب فرمانفرما ، از سال 1214 بىتخلل غير ، تا پنج ماه پيش از وفات بر وسادهء فرمانروائى مملكت فارس به آسايش تمام تمكن داشت و او را نوزده نفر پسر بود : 1 - نواب - رضا قلى ميرزا نايب الاياله ، 2 - نواب امام قلى ميرزا ، غضنفر الدوله ، 3 - نواب نجف قلى ميرزا والى ، 4 - نواب نصر اللّه ميرزا ، 5 - نواب تيمور ميرزا حسام الدوله ، 6 - نواب شاهرخ ميرزا ، 7 - نواب - جهانگير ميرزا ، 8 - نواب اكبر ميرزا ، 9 - نواب كيخسرو ميرزا ، 10 - نواب اسكندر ميرزا ، 11 - نواب محمد ميرزا ، 12 - نواب نادر ميرزا ، 13 - نواب محمد كاظم ميرزا ، 14 - نواب داراب ميرزا ، 15 - نواب كامران ميرزا ، 16 - نواب ايرج ميرزا ، 17 - نواب منوچهر ميرزا ، 18 - نواب طهماسب ميرزا ، 19 - نواب سلطان ابراهيم ميرزا . « 6 » و از مآثر مغفرت مآب فرمانفرما در شيراز باغ نو است كه در سال 1225 به اتمام رسانيده است چنان كه شاعر يافه‌باف خيره‌سر محمد على چرخ‌گر براى تاريخ آن گفته است : شعرا از جانشان رفت رمغ * تا كه تاريخ باغ شد هكرغ و عمارت آينه‌خانه كاخ باغ نظر « 7 » وكيلى است ، و جناب معتمد الدوله ، بعد از انفاذ نواب - فرمانفرما به طهران ، چون كياستى باسياست داشت ، به اندك زمانى كار مملكت فارس را به نظام رسانيد و امور ملكى را به استقامت بازداشت و خاطر اعلى حضرت شاهنشاهى را از اين رهگذر آسوده نمود و شهريار تاجدار چون از جناب ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام خاطرى آزرده داشت « 8 » ، براى آنكه آن زمان كه جناب معزى اليه به وزارت آذربايجان برقرار گرديد ، بر مراد حضرتش

--> ( 1 ) . برابر با 12 آوريل 1835 . ( 2 ) . واقع در 21 ميلى جنوب غربى رى . ( 3 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 230 ، حقايق الاخبار ، ص 24 . ( 4 ) . برابر با 22 ژوئيه 1835 ، ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 231 . ( 5 ) . در ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 230 آمده : او در هنگام مرگ نه خادمى داشت و نه پولى تا براى دارو صرف كند . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 161 . ( 6 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 161 ببعد . ( 7 ) . اين باغ در محل فعلى موزه پارس قرار داشته و مشتمل بر عمارت كلاه‌فرنگى و ارگ كريم خانى و ديوانخانه هم بوده است . بناهاى تاريخى و آثار هنرى جلگه شيراز ، بهروزى ، ص 159 . ( 8 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 16 ببعد .